Second line i orkiestry dęte wyjaśnione

W niedzielne popołudnie w jednej z dzielnic Nowego Orleanu orkiestra dęta zaczyna grać na rogu ulicy, grupa mężczyzn i kobiet w dopasowanych garniturach, szarfach lub z parasolkami zaczyna tańczyć tuż za nią, a po kilku minutach za nimi formuje się tłum sąsiadów, poruszający się jako jedna luźna, radosna kolumna wzdłuż ulicy. To właśnie second line. To jedna z najbardziej żywych rzeczy w mieście i jednocześnie jedna z najczęściej źle rozumianych przez odwiedzających, którzy czasem mylą ją z ulicznym występem zorganizowanym z myślą o nich. Nic bardziej mylnego. To parada społeczności, urządzona przez społeczność dla społeczności, i z tego jednego faktu wynika wszystko, jak powinien zachować się odwiedzający.

Czym naprawdę jest second line

Termin “second line” opisuje zarówno wydarzenie, jak i tłum, który je tworzy. Samą paradę organizuje social aid and pleasure club — organizacja społeczna, często licząca ponad sto lat, której członkowie spędzają cały rok na planowaniu, oszczędzaniu i przygotowywaniu jednego dorocznego pochodu wybraną trasą przez swoją dzielnicę. Wystrojeni i wyćwiczeni członkowie klubu, idący tuż za orkiestrą, to first line. Każdy, kto dołącza za nimi — sąsiedzi schodzący z ganku, przyjaciele, którzy przyjechali specjalnie na ten dzień, i odwiedzający, którzy akurat się tam znaleźli — tworzy second line, i to właśnie ten podążający, uczestniczący tłum daje nazwę całemu wydarzeniu.

To rozróżnienie ma znaczenie, bo opisuje własność. First line należy do klubu; second line jest otwarta, ale to nadal ich wydarzenie, na ich trasie, w ich terminie, z ich powodów. Odwiedzający, który to rozumie, przychodzi jako gość dołączający do cudzego święta, a nie jako widz, który kupił bilet.

Skąd pochodzi ta tradycja

Social aid and pleasure clubs sięgają końca XIX i początku XX wieku, gdy czarni mieszkańcy Nowego Orleanu byli rutynowo wykluczani z towarzystw ubezpieczeniowych, szpitali i stowarzyszeń pogrzebowych. Kluby powstawały, by łączyć składki członków, tak aby choroba, wypadek czy śmierć nie zostawiały rodziny bez niczego — najpierw wzajemna pomoc, potem świętowanie. Parada wyrosła z tej samej struktury: coroczny publiczny pochód celebrujący członkostwo klubu, jego historię i ciągłość, z muzyką, tańcem i wystawnymi, skoordynowanymi strojami, które członkowie klubu projektują i finansują sami, często przez wiele miesięcy.

Ta historia jest nierozerwalnie związana z dzielnicami, w których second line wciąż odbywają się najczęściej — Tremé, Seventh Ward, Central City, Lower Ninth Ward — jednymi z najstarszych i najbardziej znaczących historycznie społeczności afroamerykańskich w całym kraju. Osobny przewodnik na tej stronie opisuje rolę Tremé jako miejsca narodzin jazzu oraz historyczny łuk przechodzący przez Congo Square i Louis Armstrong Park; ta strona dotyczy żywej praktyki, która trwa dziś, na ulicy, a nie samej historii jej powstania.

Orkiestry dęte jako kręgosłup wydarzenia

Jeśli social aid and pleasure club dostarcza powodu dla second line, orkiestra dęta dostarcza jej dźwięku i tempa. Typowa orkiestra dęta z Nowego Orleanu łączy sekcję rytmiczną — zwykle bęben basowy i werbel, czasem suzafon dublujący linię basu — z trąbkami, puzonami i klarnetami lub saksofonami na wierzchu, pomyślana tak, by grać na stojąco i w marszu, głośno, godzinami. Repertuar miesza tradycyjne standardy jazzowe, hymny, funk i współczesne piosenki, często przearanżowane z tym samym synkopowanym, wezwanie-i-odpowiedź brzmieniem, które definiuje granie orkiestr dętych w Nowym Orleanie od ponad wieku.

Orkiestry dęte nie grają wyłącznie na second line. Ta sama tradycja leży u podstaw jazz funeral, podczas którego orkiestra towarzyszy żałobnikom od kościoła lub domu pogrzebowego aż do pochówku, grając powolne, żałobne marsze, po czym przechodzi do radosnej, celebracyjnej muzyki, gdy pochówek się kończy — publiczny wyraz żalu ustępujący miejsca publicznemu wyrazowi życia.

Parada second line jest rodzajowo inna: jest planowana z wyprzedzeniem jako doroczne święto, niezwiązane z konkretną śmiercią, choć czerpie z dokładnie tego samego języka muzycznego i tej samej instrumentacji dętej. Czytelnicy zainteresowani jazzem jako nocnym, kameralnym doświadczeniem — kluby, sale koncertowe, bilety — powinni zajrzeć do osobnego przewodnika po nocnym jazzie w mieście; to, co dzieje się na second line, to ta sama rodzina muzyczna, grająca w zupełnie innym, plenerowym, wspólnotowym kontekście.

Wydarzenie dzielnicowe, a nie spektakl

Najważniejsza rzecz do zrozumienia w kwestii second line to to, czym ona NIE jest: nie jest występem zarezerwowanym dla turystów, nie jest rekonstrukcją historyczną i nie jest stałą, codzienną atrakcją z kasą biletową. Istnieje według własnego kalendarza, ustalanego przez każdy klub, zazwyczaj od około września do czerwca, z pominięciem najgorętszych miesięcy. Trasy i daty są ogłaszane przez same kluby i mogą zmieniać się z roku na rok, a nawet z tygodnia na tydzień. Nie istnieje jedno biuro sprzedające bilety, bo nie ma na co kupować biletu.

Ma to praktyczne konsekwencje dla odwiedzającego. Second line nie da się niezawodnie wpisać w dwudniowy plan zwiedzania tak, jak muzeum czy wycieczkę z przewodnikiem. Może się odbywać w daną niedzielę w dzielnicy, w której odwiedzający nie ma szczególnego powodu przebywać, o porze, która nie ma nic wspólnego z niczyimi wakacjami. Ta nieprzewidywalność nie jest wadą tego doświadczenia; to najwyraźniejszy znak, że wydarzenie nigdy nie zostało pomyślane z myślą o wygodzie odwiedzającego.

Jak oglądać, jeśli na nią trafisz

Natknięcie się na second line, albo celowe wybranie się, by ją zobaczyć, jest jak najbardziej możliwe do zrobienia dobrze. Postawa, która się sprawdza, jest taka sama jak przy każdym wydarzeniu, które należy najpierw do kogoś innego: patrz, ciesz się i pamiętaj, czyje to święto.

Z tego wynika kilka konkretnych zasad:

• Zostań z tyłu lub z boku tłumu, zamiast przepychać się na przód, który należy do członków klubu.
• Pozwól, by muzyka i taniec wyznaczały tempo; dołącz do marszu i tańca second line, jeśli masz ochotę, ale nie próbuj wchodzić w choreografię first line.
• Bądź wyczulony na fotografowanie ludzi z bliska, zwłaszcza członków klubu w trakcie występu; przyjazny, krótki gest w ich stronę działa lepiej niż uniesiony telefon.
• Nie oczekuj narracji, wyjaśnień ani programu — nikt nie jest zobowiązany tłumaczyć wydarzenia odwiedzającemu, a proszenie nieznajomego o przerwanie i wytłumaczenie święta jego dzielnicy to nadużycie, a nie usługa.
• Zaakceptuj, że parada może zostać przekierowana, opóźniona albo po prostu nie odbędzie się tam, gdzie się spodziewałeś; nie ma infolinii, do której można zadzwonić.

Nic z tego nie wymaga dystansu ani czujności. Parady social aid and pleasure clubs są z założenia otwarte i gościnne; tłum za orkiestrą nie jest sprawdzany przy wejściu. Chodzi po prostu o to, by pamiętać, że gościnność i własność to dwie różne rzeczy — gość na rodzinnym święcie jest mile widziany i wciąż pozostaje gościem.

Second line na tle innych tradycji Nowego Orleanu

Tradycja	Czym jest	Kiedy się odbywa	Do kogo należy
Parada second line	Doroczny pochód z orkiestrą dętą organizowany przez social aid and pleasure club	Niedziele, mniej więcej od września do czerwca, daty ustalane przez każdy klub	Klub i jego dzielnica
Jazz funeral	Pochód z orkiestrą dętą towarzyszący pochówkowi, marsz żałobny, potem celebracja	Związany z konkretną śmiercią, brak stałego kalendarza	Rodzina i społeczność zmarłego
Nocne kluby jazzowe	Płatne lub biletowane występy w pomieszczeniach	Codziennie wieczorem, według publikowanego harmonogramu	Lokale oraz muzycy koncertujący lub rezydujący na miejscu
Parady Mardi Gras	Parady zorganizowane przez miasto z udziałem krewe, platform i orkiestr marszowych	Sezon karnawałowy, ruchome okno przed Wielkim Postem	Krewe, otwarte dla publiczności wzdłuż wyznaczonych tras

Tabela pokazuje użyteczne rozróżnienie: tylko second line i jazz funeral są zakorzenione bezpośrednio w konkretnej dzielnicy i konkretnej organizacji społecznej, a nie w lokalu, strukturze krewe czy harmonogramie rezerwacji. To zakorzenienie jest właśnie powodem, dla którego opisana wyżej etykieta ma tu większe znaczenie niż niemal wszędzie indziej w mieście.

Gdzie second line pasują do wizyty w Nowym Orleanie

Ponieważ second line nie da się zaplanować na zamówienie, większość odwiedzających nie zbuduje wokół niej całego dnia; jeśli będą mieli szczęście, natkną się na nią, zwiedzając Tremé lub dzielnice na północ i wschód od French Quarter. Spacer z przewodnikiem po Tremé i początkach jazzu daje przydatne podstawy historyczne, zanim odwiedzający spróbuje zrozumieć żywą praktykę na ulicy.

Jeśli chodzi o kameralną, zaplanowaną stronę miejskiej muzyki, przewodnik po nocnym jazzie w Nowym Orleanie oraz porównanie Frenchmen Street i Bourbon Street opisują lokale i sale koncertowe, które działają na zupełnie innych zasadach niż niedzielna parada.

Każdy, kogo ten temat przyciąga ze względu na szerszą historię afroamerykańską miasta, powinien także zajrzeć do dedykowanego przewodnika po dziedzictwie afroamerykańskim w Nowym Orleanie, który umieszcza second line i social aid and pleasure clubs w znacznie dłuższym łuku obejmującym Congo Square, cmentarze Nowego Orleanu oraz dzielnice Tremé i Seventh Ward.

Wycieczka piesza w małej grupie skupiona na architekturze i historii społecznej Marigny i Tremé, oferowana poprzez spacer z przewodnikiem po historycznych ulicach Marigny, może być użytecznym i pełnym szacunku sposobem, by poznać kontekst dzielnicy przed lub po natknięciu się na second line, ponieważ prowadzi ją ktoś zakorzeniony w tym miejscu, a nie traktujący je jako tło.

Dla odwiedzających, którzy chcą szerszej orientacji w mieście, zanim samodzielnie wybiorą się do tych dzielnic, ogólna wycieczka po historycznych dzielnicach Nowego Orleanu lub trzygodzinna wycieczka po kluczowych atrakcjach miasta może pomóc umiejscowić Tremé, Seventh Ward i Central City względem Garden District i French Quarter.

Odwiedzający zainteresowani duchowym i historycznym podtekstem tych dzielnic, w tym postaciami takimi jak Marie Laveau, mogą także rozważyć osobną wycieczkę z przewodnikiem po historii i tradycjach Voodoo w mieście, która jest szczegółowo opisana w dedykowanym przewodniku po Voodoo oraz przewodniku po cmentarzach — obu odrębnych od tradycji second line, ale będących częścią tej samej żywej tkanki kulturowej starszych dzielnic miasta.

Jedna rzecz, o której warto pamiętać

Second line nie jest atrakcją istniejącą dlatego, że odwiedzający chcą ją zobaczyć; to dzielnicowe święto, któremu odwiedzający mogą się przyglądać. Orkiestry dęte dostarczają jej niepowtarzalnego brzmienia, social aid and pleasure clubs dostarczają jej celu i historii, a ulica dostarcza jej sceny — nigdy sali, nigdy kasy biletowej, nigdy harmonogramu stworzonego dla turystyki. Traktuj ją odpowiednio: patrz uważnie, słuchaj dobrze, trzymaj się z dala od przestrzeni first line i odejdź, wiedząc, że byłeś świadkiem czegoś, co należy, najpierw i zawsze, do ludzi, którzy to stworzyli.

Wygląd second line: parasolki, szarfy i kroki

Częścią tego, co sprawia, że second line jest natychmiast rozpoznawalna, nawet z odległości jednej przecznicy, jest jej język wizualny. Członkowie klubu zazwyczaj koordynują cały strój na ten dzień — dopasowane garnitury lub sukienki w kolorze wybranym na dany rok, szarfy, kapelusze, a często ręcznie zdobione parasolki lub chusteczki wirujące nad głową w rytm muzyki. Nic z tego nie jest kostiumem w sensie przebrania; jest to bliższe mundurowi, zaprojektowanemu, wcześniej zabudżetowanemu i często uszytemu lub dostosowanemu przez samych członków z wielomiesięcznym wyprzedzeniem, innemu każdego roku, tak by wieloletni obserwatorzy danego klubu mogli śledzić jego historię sezon po sezonie.

Towarzyszący temu taniec ma również własne słownictwo — kołyszący, ugięty w kolanach chód, z parasolką lub chusteczką prowadzoną w luźnych kręgach nad głową, czasem z niskimi ukłonami i krokami, które odrywają się od głównej linii i dołączają do niej kilka kroków dalej. Członkowie, którzy paradują od lat, wypracowują własny, osobisty styl w ramach tego wspólnego słownictwa, a część tego, co obserwuje i za czym kibicuje tłum na second line, to właśnie to: indywidualny styl wyrażony w ramach zbiorowej tradycji, a nie rutyna wykonywana przez wszystkich identycznie.

Ta wizualna i choreograficzna tradycja nie powstała w izolacji. Dzieli korzenie, a miejscami także członków, z plemionami Mardi Gras Indians, które paradują w bogato zdobionych koralikami i piórami strojach w Mardi Gras Day oraz w St Joseph’s Night, i czerpie z tych samych afrykańskich tradycji diaspory dotyczących tańca procesyjnego, call-and-response oraz wspólnotowego świętowania, które ukształtowały także sam jazz. Odwiedzający, który zapoznał się z historią opisaną w przewodniku po dziedzictwie afroamerykańskim, rozpozna stroje i kroki second line jako kolejny wyraz tego samego, nieprzerwanego wątku, a nie samodzielny spektakl wymyślony na potrzeby ulicy.

Żywa tradycja, a nie eksponat muzealny

Warto jasno powiedzieć, dlaczego to wszystko wciąż ma znaczenie jako praktyczna wskazówka podróżnicza, a nie tylko tło. Second lines są, w przeciwieństwie do niemal wszystkiego innego opisywanego w przewodnikach po tym mieście, aktywną, dziejącą się na bieżąco praktyką społeczności, a nie zakonserwowanym lub odtwarzanym elementem dziedzictwa. Kluby, które paradują dzisiaj, to często te same organizacje, czasem noszące tę samą nazwę, założone ponad sto lat temu w celu wzajemnej pomocy, a wiele rodzin śledzi ten sam klub przez pokolenia — jako członkowie, jako tancerze second line, albo po prostu jako sąsiedzi, którzy pojawiają się co roku, gdy parada przechodzi obok ich ulicy.

Ta ciągłość jest właśnie tym, co czyni powyższą etykietę nienegocjowalną, a nie tylko miłym dodatkiem. Eksponat muzealny nie ma nic przeciwko fotografowaniu z bliska bez żadnego gestu; stuletni social aid and pleasure club, obchodzący swój rok przed obliczem własnej okolicy, ma do tego zrozumiałe prawo. Odwiedzający, którzy pamiętają o tym rozróżnieniu, zwykle po spotkaniu z second line opisują je jako jedno z najbardziej niezapomnianych przeżyć w tym mieście — nie pomimo tego, że jest nieskryptowane i nieoszlifowane na potrzeby turystyki, ale właśnie dzięki temu.