Żywy jazz w New Orleans: przewodnik po wieczorach

Wybór wieczoru jazzowego zamiast klubu jazzowego

Większość przewodników po muzyce w New Orleans kończy się poleceniem jednego klubu. To pomija sedno sprawy tego miasta. Jazz nie jest tu skupiony w jednej sali, jak mogłoby to wyglądać w innym mieście z jednym słynnym lokalem i garstką naśladowców. Przewija się przez kilka dzielnic, w kilku formach, w różne wieczory, a lepszym pytaniem dla odwiedzającego z więcej niż jednym wolnym wieczorem nie jest “który klub”, tylko “jaki rodzaj wieczoru”.

Spokojna kolacja z trio grającym w tle to zupełnie inny wieczór niż podążanie za brass bandem przez Marigny o północy, a oba różnią się od złapania second line w niedzielne popołudnie. Ten przewodnik jest zbudowany wokół tego wyboru: New Orleans wg dzielnicy i nastroju, dla rzeczy do zrobienia w New Orleans po zmroku.

Miasto zasłużyło na tę reputację uczciwie. New Orleans to miejsce narodzin jazzu, w dekadach wokół roku 1900, z tradycji brass bandów, bluesa, ragtime’u oraz afrykańskich i karaibskich rytmów, które od pokoleń były częścią kultury miasta - w dużej mierze da się to prześledzić do Tremé i narodzin jazzu oraz spotkań odbywających się niegdyś na Congo Square. Jazz jest tu grany co noc, przez pracujących muzyków dla lokalnej publiczności, nie jako eksponat muzealny. Ta żywa jakość jest warta ochrony przy planowaniu podróży: warto gonić za dobrym zespołem, nie za sławną nazwą ulicy.

Frenchmen Street: dokąd idą mieszkańcy

Jeśli jest jedna ulica najbliższa jednoznacznej odpowiedzi, to Frenchmen Street, w Faubourg Marigny, tuż w dół rzeki od French Quarter. To kilka przecznic małych klubów stłoczonych blisko siebie, z których wiele nie pobiera opłaty za wstęp, i to właśnie ten adres mieszkańcy wskazują odwiedzającym, gdy Bourbon Street wyraźnie nie jest tym, czego szukają.

Pełniejsze omówienie tego, czym dokładnie różnią się te dwie ulice i dlaczego jedna stała się odpowiedzią mieszkańców na pytanie “gdzie wyjść wieczorem”, znajduje się w tekście Frenchmen Street vs Bourbon Street; ta strona zakłada, że to porównanie jest już rozstrzygnięte, i traktuje Frenchmen jako jedną z kilku opcji, a nie całą historię.

Charakter wieczoru na Frenchmen jest nieformalny. Większość klubów jest na tyle mała, że zespół gra kilka metrów od drzwi, sety zmieniają się szybko i zupełnie normalne jest zajrzenie do dwóch lub trzech sal w ciągu jednego wieczoru zamiast wybierania jednego koncertu. Muzyka obejmuje tradycyjny jazz, funk, brass i blues, zależnie od sali i wieczoru, a minimum barowe lub napiwek dla zespołu to zwykły koszt wejścia zamiast stałej ceny biletu. Ulica leży w łatwym zasięgu spaceru od French Quarter, ale jest odrębną dzielnicą, częścią szerszego obszaru Faubourg Marigny i Bywater, i czuje się inaczej w chwili, gdy tłumy i sprzedawcy drinków z Quarter znikają.

Dla wersji tego rodzaju wieczoru z przewodnikiem, małe grupowe wyjście zbudowane wokół działającego klubu jazzowego i drinka w cenie usuwa niepewność co do wyboru drzwi przy pierwszej wizycie. Prywatny wieczór łączący klub jazzowy z drinkiem jest pomyślany dokładnie na tę pierwszą-noc niepewność.

Brass bandy i tradycja second line

Poza obiegiem klubowym druga połowa muzyki miasta żyje na ulicy. Brass bandy - trąbka, puzon, tuba, werbel i bęben basowy, bez wzmocnienia elektrycznego - to dźwięk najbardziej kojarzony z New Orleans poza klubami, i są nierozerwalnie związane z second line: poruszającą się dzielnicową paradą, organizowaną przez klub wzajemnej pomocy i przyjemności (social aid and pleasure club) albo rodzinę świętującą jakąś okazję, z zespołem w centrum i tłumem tancerzy, “second line”, podążającym za nim.

To wydarzenia dzielnicowe z własną etykietą i własnym kalendarzem, nie inscenizowane pokazy dla turystów, i traktowanie ich w ten sposób jest częścią właściwego uczestnictwa. Pełne wyjaśnienie, jak to działa, gdzie zwykle się formują i jak oglądać je z szacunkiem, znajduje się w tekście second line i brass bandy wyjaśnione.

Tremé, tuż na północ od French Quarter, jest historycznym centrum tej tradycji i jedną z najstarszych afroamerykańskich dzielnic w kraju; Louis Armstrong Park i miejsce dawnego Congo Square leżą na jej skraju. Wieczór zbudowany wokół tej strony muzyki wygląda inaczej niż wieczór na Frenchmen: mniej sal koncertowych, więcej przypadkowych spotkań i prawdziwe poczucie chodzenia przez źródło tradycji, a nie jej rekonstrukcję. Odwiedzający, którzy chcą najpierw poznać historię, powinni przeczytać Tremé i narodziny jazzu.

Dla wersji tego wieczoru z przewodnikiem, który może dostarczyć kontekstu i wprowadzeń, których brakuje pierwszorazowemu odwiedzającemu, tematyczne wyjście łączące spacer po korzeniach muzyki miasta z przystankiem na drinka sprawdza się jako pojedynczy, uporządkowany wieczór. Wieczór z przewodnikiem śledzący korzenie muzyki miasta, z drinkiem w cenie jest właśnie do tego stworzony.

Preservation Hall i punkt odniesienia dla tradycyjnego jazzu

Żaden opis jazzu w New Orleans nie jest kompletny bez wspomnienia Preservation Hall, małej, surowej sali w French Quarter, która na własnej scenie podtrzymuje tradycyjny jazz z New Orleans od wczesnych lat 60. i pozostaje najbliższą temu miastu żywą instytucją tego stylu. Zasługuje na wzmiankę tutaj, bo każdy odwiedzający pytający o jazzowe wieczory usłyszy tę nazwę wielokrotnie, ale zasługuje też na własną stronę zamiast pospiesznego streszczenia: jak zorganizowane są pokazy, jak się dostać do środka i czego się spodziewać, opisano szczegółowo w tekście Preservation Hall: jak to działa.

Na potrzeby wyboru wieczoru wystarczy wiedzieć, że istnieje jako stały, tradycyjno-jazzowy punkt odniesienia, krótki spacer zarówno od głównych atrakcji Quarter, jak i od Frenchmen Street, i może rozsądnie stanowić jeden przystanek wieczoru obejmującego też klub na Frenchmen albo spacer po Tremé.

Kolacja, brunch i łatwiejsze wieczory

Nie każdy wieczór musi być objazdem po klubach. New Orleans ma długą tradycję łączenia muzyki na żywo z posiłkiem, co odpowiada odwiedzającym, którzy chcą atmosfery bez późnej pory i stojącego tłumu. Jazzowy brunch - zespół grający podczas bufetu, zwykle w restauracji z patio w French Quarter - to dobrze ugruntowana lokalna instytucja i łagodniejszy sposób na posłuchanie muzyki niż wieczorny klub. Bufet z jazzowym brunchem w patio French Quarter to prosty sposób, by wpleść to w plan dnia zamiast wieczornego wyjścia, przydatny dla podróżujących z małymi dziećmi albo mających wczesny lot następnego dnia.

Na drugim biegunie, blues, a nie jazz sensu stricto, ma w mieście swój własny, szacowny dom, i wieczór zbudowany wokół tej historii, zamiast obchodu po klubach, sprawdza się jako uporządkowana alternatywa. Wieczór z przewodnikiem w historycznym klubie bluesowym z koncertem na żywo pasuje odwiedzającemu, który chce jednego dobrze wybranego, w pełni zorganizowanego wieczoru zamiast kilku przystanków.

Dopasowanie dzielnicy do nastroju

Wybór w praktyce sprowadza się do tego, jakiego wieczoru się szuka i ile wieczorów jest dostępnych. Jeden wieczór w mieście najlepiej spędzić na Frenchmen Street, bo mieści najwięcej różnorodności na najmniejszej przestrzeni i nie wymaga wcześniejszej rezerwacji.

Odwiedzający z dwoma lub trzema wieczorami może sobie pozwolić na specjalizację: jeden wieczór na Frenchmen, jeden zbudowany wokół Tremé i tradycji brass bandów (najlepiej zgrany z niedzielą, jeśli akurat odbywa się second line), i jazzowy brunch jako łagodniejsza alternatywa dla trzeciego późnego wieczoru. Odwiedzający podróżujący z dziećmi, albo każdy, kto woli nie wychodzić poza środek wieczoru, powinni skłaniać się ku brunchowi i kolacjom z muzyką, a nie ku obiegowi klubowemu, który rozkręca się właściwie później.

Styl wieczoru	Gdzie	Czego się spodziewać	Rezerwacja
Objazd po klubach	Frenchmen Street	Małe sale, szybkie zmiany setów, brak stałego programu	Bez rezerwacji, wejście na miejscu
Tradycyjny jazz	Preservation Hall (French Quarter)	Stała sala, tradycyjny repertuar, ograniczona liczba miejsc	Zalecany bilet z wyprzedzeniem
Tradycja uliczna	Tremé i okolice	Brass bandy, second line, nieformalnie i publicznie	Bez rezerwacji; termin zależy od wydarzeń
Kolacja lub brunch z muzyką	Restauracje w French Quarter	Zespół jako tło do posiłku, przyjazne rodzinom	Zalecana rezerwacja
Wieczór z przewodnikiem	Różne miejsca, z gospodarzem	Kontekst, wprowadzenia, drink w cenie	Rezerwacja z wyprzedzeniem

Krótkie wyjście spacerowe z komentarzem po drodze, takie jak wycieczka na segwayu z przewodnikiem po historycznych ulicach, nie jest wycieczką muzyczną jako taką, ale to przydatny sposób, by zorientować się w topografii French Quarter i skraju Marigny za dnia, zanim zdecyduje się, który z tych wieczorów wybrać.

Słowo o pomyleniu gatunków

Jedno pomylenie zwodzi odwiedzających bardziej niż jakiekolwiek inne: zydeco i muzyka kadżuńska nie są muzyką New Orleans. Obie pochodzą z Acadiany, kadżuńskiego regionu skupionego wokół Lafayette, jakieś dwie godziny na zachód od miasta, i obie wyrosły ze społeczności akadyjskich i kreolskich prerii i bagien, a nie z samego miasta. Zydeco opiera się na akordeonie i tarce (rubboard) na rytmie sali tanecznej; muzyka kadżuńska ma własne brzmienie akordeonowo-skrzypcowe stworzone do two-stepu i walca.

Klubowy wieczór w New Orleans zwykle nie obejmie żadnego z nich, a odwiedzający, który chce konkretnie tej muzyki, powinien zaplanować osobną wycieczkę w stronę kadżuńskiej Luizjany, zamiast oczekiwać, że znajdzie ją na Frenchmen Street. To pokrewna, lecz naprawdę odrębna gałąź muzyki stanu, warta własnego wieczoru na własnym terenie, a nie substytut jazzowego wieczoru w New Orleans.

Praktyczne wskazówki na wieczór z muzyką

Sety na Frenchmen Street zwykle zaczynają się wczesnym wieczorem i ciągną się do późna, bo Luizjana nie ma stałej godziny zamknięcia, a kluby są otwarte tak długo, jak jest publiczność warta grania. Opłata za wstęp jest wyjątkiem, a nie regułą w mniejszych salach, ale minimum barowe albo napiwek dla zespołu są oczekiwane wszędzie, i gotówka wciąż się liczy, nawet tam, gdzie przy barze przyjmowane są karty. Kolacje z muzyką i wieczory z przewodnikiem działają odwrotnie: wymagają rezerwacji, zwłaszcza wokół Mardi Gras i Jazz Fest, gdy kalendarz całego miasta zapełnia się na miesiące naprzód.

Dotarcie na miejsce jest proste z większości miasta. Frenchmen Street leży w łatwym zasięgu spaceru od wschodniego skraju French Quarter, a krótki przejazd pokrywa dystans z Garden District albo Central Business District; zobacz poruszanie się po New Orleans tramwajem, by poznać praktyczne szczegóły sieci tramwajowej, która nie dojeżdża bezpośrednio na Frenchmen. Gdy wieczór przeciągnie się po północy, krótki płatny przejazd, a nie długi spacer powrotny, to rozsądny wybór, zwłaszcza przy przemieszczaniu się między Marigny a dzielnicami dalej od głównej ulicy.

Na koniec, jazzowy wieczór naturalnie łączy się z resztą nocnej kultury miasta, bez potrzeby zamieniania go w jedną długą trasę. Odwiedzający ciekawi strony voodoo i cmentarzy w nocnym życiu New Orleans, albo rozważający wycieczkę z duchami, przekonają się, że te doświadczenia mieszczą się w innych wieczorach, a nie konkurują z muzycznym wieczorem, bo obie zwykle zaczynają się wcześniej i kończą, zanim kluby naprawdę się rozkręcą. Trzymanie wieczorów muzycznych i historycznych osobno, zamiast próby wciśnięcia wszystkiego w jeden długi wieczór, zwykle daje lepszą wersję obu.

Żywy jazz w New Orleans: najczęściej zadawane pytania

Czy Bourbon Street to dobre miejsce na jazz?

Bourbon Street to głównie coverowe zespoły, bary karaoke i głośna muzyka pop, a nie jazz. Ma energię i nadaje się na spacer, ale jeśli celem jest konkretnie żywy jazz, lepszym wyborem są Frenchmen Street i scena brass bandów.

Jaka jest różnica między jazzem, brass bandami a second line?

Kluby jazzowe to sale, w których zespół gra sety dla siedzącej lub stojącej publiczności. Brass bandy grają na tych samych instrumentach, ale są pomyślane na ulicę - często prowadzą second line, czyli poruszającą się dzielnicową paradę zorganizowaną wokół klubu lub rodziny, z tłumem tańczącym za zespołem.

Czy zydeco i muzyka kadżuńska należą do sceny jazzowej New Orleans?

Nie. Zydeco i muzyka kadżuńska pochodzą z Acadiany, kadżuńskiego regionu wokół Lafayette, jakieś dwie godziny na zachód, i należą do innej tradycji muzycznej, opartej na akordeonie i skrzypcach. Wieczory w New Orleans budowane są wokół jazzu, brass bandów, a na Frenchmen Street zwłaszcza wokół funku i R&B, nie zydeco.

Czy trzeba rezerwować miejsce w klubach jazzowych?

Małe kluby na Frenchmen Street zwykle nie przyjmują rezerwacji i działają na zasadzie kolejki, więc liczy się przyjście przed rozpoczęciem setu, a nie rezerwacja. Kolacje z muzyką na żywo i wieczory z przewodnikiem łączące posiłek z zespołem wymagają rezerwacji z wyprzedzeniem, zwłaszcza w wysokim sezonie.

Ile trzeba zapłacić za wieczór z muzyką na żywo?

Wiele małych klubów nie pobiera opłaty za wstęp, ale oczekuje minimum barowego albo napiwku do puszki dla zespołu, zwykle w wysokości ceny jednego lub dwóch drinków na osobę. Większe lokale i kolacje z muzyką pobierają stałą opłatę za wstęp lub cenę zestawu, a napiwek dla obsługi baru i muzyków jest oczekiwany zawsze dodatkowo.

Czy bezpiecznie jest chodzić między lokalami wieczorem?

Sama Frenchmen Street oraz odcinek Decatur i Esplanade wokół niej są przez większość wieczoru ruchliwe i dobrze oświetlone, ale szersza część Marigny i Bywater szybko pustoszeje z dala od głównej ulicy. Krótki przejazd, a nie długi spacer, to rozsądny wybór, gdy wieczór się przedłuża.

Jak długo trwa muzyka na żywo w New Orleans?

Sety na Frenchmen Street zwykle zaczynają się wczesnym wieczorem i ciągną się do późnych godzin nocnych, bo kluby mogą być otwarte tak długo, jak jest publiczność - Luizjana nie ma stałej godziny zamknięcia baru, w przeciwieństwie do wielu innych amerykańskich miast. Sety brass bandów i second line trzymają się wcześniejszych, bardziej przewidywalnych godzin i zwykle kończą się w środku wieczoru.

Czy można usłyszeć żywy jazz poza French Quarter i Marigny?

Tak. Tremé, historyczne serce tradycji brass bandów miasta, a także Mid-City i Uptown mają kluby, restauracje i dzielnicowe bary z regularną muzyką na żywo, a second line może pojawić się niemal w każdej mieszkalnej dzielnicy w niedzielne popołudnie.