Tremé en de geboorte van jazz

Een buurt ouder dan de muziek die ze voortbracht

Tremé ligt net ten noorden van de French Quarter, aan de overkant van Rampart Street, en wordt algemeen beschreven als een van de oudste Afro-Amerikaanse buurten in de Verenigde Staten. Lang voordat jazz een naam had, was Tremé al een plek waar vrije mensen van kleur eigendom bezaten, bedrijven runden en kerken bouwden, naast tot slaaf gemaakte inwoners van de stad en later bevrijde mannen en vrouwen die na de afschaffing van de slavernij bleven. Om te begrijpen waarom jazz hier ontstond, moet je eerst de buurt begrijpen, niet andersom.

New Orleans zelf was ongewoon onder Amerikaanse steden in de achttiende en negentiende eeuw. Onder Frans en later Spaans koloniaal bestuur, en kort onder beide, ontwikkelde de stad een sociale structuur met drie lagen die elders in het Amerikaanse Zuiden geen echte tegenhanger kende: blanke inwoners, vrije mensen van kleur, en tot slaaf gemaakte mensen, elk met een andere — al even ongelijke — juridische status.

Vrije mensen van kleur in New Orleans konden eigendom bezitten, ambachten uitoefenen en in sommige gevallen zelf mensen tot slaaf houden, een feit dat elk eenvoudig verhaal over de raciale geschiedenis van de stad compliceert. Tremé groeide uit tot een van de buurten waar deze bevolkingsgroep zich vestigde en floreerde, en de straatnamen, kerken en begraafplaatsen dragen die gelaagde geschiedenis nog altijd.

Dit verklaart ook waarom het Afro-Amerikaanse erfgoed in New Orleans zich over een veel breder gebied uitstrekt dan Tremé alleen, maar Tremé is waar de vroegste lagen van dat verhaal het zichtbaarst zijn, geconcentreerd in een compact, goed te belopen gebied op een paar minuten van Jackson Square en St Louis Cathedral.

Congo Square: de bijeenkomst die ertoe deed

De belangrijkste plek in dit verhaal is Congo Square, een openbare ruimte die nu binnen Louis Armstrong Park ligt, aan de rand van Tremé. Onder Frans en Spaans koloniaal recht kregen tot slaaf gemaakte mensen in New Orleans iets wat vrijwel nergens anders in het Amerikaanse Zuiden werd toegestaan: zondagen grotendeels vrij van arbeid. Op die zondagen, al vanaf minstens het einde van de achttiende eeuw, kwamen tot slaaf gemaakte en vrije zwarte mensen samen op wat toen een open plein buiten de stadswallen was, om te trommelen, te zingen, te dansen en goederen te verhandelen.

Wat er op Congo Square gebeurde, was niet toevallig. Het was een volgehouden ruimte over generaties heen, waarin West-Afrikaanse, Caribische en Creoolse muzikale tradities levend werden gehouden, aangepast en doorgegeven, op een manier die elders in het tot slaaf gemaakte Zuiden grotendeels werd onderdrukt. Bezoekers en ambtenaren uit die tijd lieten geschreven verslagen na van grote bijeenkomsten, complexe polyritmes, call-and-responsezang en dansvormen met directe wortels in West- en Centraal-Afrikaanse tradities. Historici en musicologen wijzen specifiek naar Congo Square — niet naar één artiest of één datum — als de diepste wortel waaruit het muzikale vocabulaire van New Orleans, en uiteindelijk jazz, groeide.

Het is de moeite waard om precies te zijn over wat dit wel en niet betekent. Congo Square bracht jazz niet rechtstreeks voort, alsof er in 1800 al een band speelde. Wat het plein bewaarde, was een levende, gemeenschappelijke, diep Afrikaanse muziekcultuur, gedurende zowat een eeuw in één Amerikaanse stad, op een moment dat vergelijkbare praktijken vrijwel overal elders werden uitgewist.

Die cultuur vermengde zich in de daaropvolgende decennia met brassbandinstrumentatie die door militaire en burgerlijke kapellen werd meegebracht, met Creoolse en Europese harmonische ideeën, met de call-and-response van de zwarte kerk, en met de improvisatietradities van zwarte gemeenschappen door de hele stad. Toen jazz rond de eeuwwisseling naar de twintigste eeuw uitkristalliseerde tot een herkenbare vorm, putte het uit al deze lijnen — en Congo Square is waar de diepste en langstlopende ervan levend werd gehouden.

Congo Square is vandaag vrij toegankelijk, een beschaduwd plein binnen Louis Armstrong Park, met bordjes en publieke kunst die naar de geschiedenis verwijzen. Het plein beloont een rustig, ongehaast bezoek eerder dan een snelle foto-stop — dit is een plek om de historische bordjes te lezen en je het plein voor te stellen zoals het was, geen podium voor optredens.

Louis Armstrong Park en de buurt eromheen

Louis Armstrong Park zelf, dat nu Congo Square omvat, werd in de jaren zeventig aangelegd door verschillende huizenblokken van Tremé te ontruimen, een beslissing die huizen en bedrijven verdreef uit precies de buurt die het park zou moeten eren — een feit dat op zich deel uitmaakt van het verhaal van hoe de stad met haar zwarte erfgoed is omgegaan.

Het park is vernoemd naar Louis Armstrong, die in 1901 in New Orleans werd geboren en opgroeide in een stad waar de muzikale cultuur geworteld in Tremé en Congo Square al deel uitmaakte van de sfeer. Armstrong groeide niet op met optreden op Congo Square, dat als bijeenkomstplek al buiten gebruik was geraakt lang voor zijn jeugd, maar hij groeide op binnen dezelfde brassband-, kerk- en dancehallcultuur die door de tradities van Congo Square in stand was gehouden.

Voorbij het park herbergen de straten van Tremé kerken, verenigingsgebouwen van social aid and pleasure clubs, en bescheiden historische huizen die op kleinere schaal hetzelfde verhaal vertellen: dit was, en op veel plekken is het nog steeds, een werkende zwarte buurt met eigen instellingen, eigen begrafenis- en paradetradities, en een eigen relatie tot muziek als gemeenschappelijke praktijk in plaats van een vorm van entertainment voor buitenstaanders. Dat onderscheid is belangrijk.

Een second line — een brassbandparade georganiseerd door een social aid and pleasure club, meestal op zondag — is een levende voortzetting van een gemeenschapstraditie van muziek als publiek, participatief en buurtgeworteld. Het is een ander onderwerp dan de koloniale geschiedenis van Tremé, en het verdient een eigen gids in plaats van hier te worden ingevoegd; wat hier telt, is dat beide praktijken, meer dan een eeuw uit elkaar, hetzelfde grondidee delen van muziek als iets dat een zwarte gemeenschap samen maakt in de openbare ruimte, niet iets dat voor een publiek wordt opgevoerd.

Wat Tremé niet is

Het is de moeite waard om helder te zijn over wat het verhaal van deze buurt niet is, want bezoekers vervagen de lijnen vaak. Tremé is niet de plek waar je vandaag een avond live jazz beleeft — Frenchmen Street en Preservation Hall in de French Quarter zijn de plekken waar locals en gidsen bezoekers daarvoor naartoe sturen, en de praktische kant van een live set beleven komt aan bod in de gids over live jazz in New Orleans. De relevantie van Tremé is historisch en sociaal: het verklaart waar de muziek vandaan komt en waarom New Orleans, uniek onder Amerikaanse steden, de plek werd waar jazz vorm kreeg.

Het is ook de moeite waard om het verhaal van Tremé duidelijk te scheiden van Cajun-Louisiana. Zydeco en Cajun-muziek vormen een volkomen andere muzikale lijn, geworteld in de Acadische gemeenschappen die zich na hun verdrijving uit Nova Scotia in de jaren 1750 vestigden op de prairies en bayous rond Lafayette. Die muziek wordt gedragen door accordeon en viool, is landelijk van aard en hoort bij Acadiana, niet bij New Orleans, en zeker niet bij Tremé.

Deze twee door elkaar halen is een van de meest voorkomende fouten die bezoekers maken, en het wist twee werkelijk verschillende geschiedenissen uit. Als Cajun-muziek en -eten je interesseren, behandelen de gids over Cajun Country en Lafayette en de gids over Creools versus Cajun eten die aparte wereld op de juiste manier.

Tremé vandaag bezoeken

Wat	Waar	Opmerkingen
Congo Square	Binnen Louis Armstrong Park, rand van Tremé	Gratis toegang, historische bordjes ter plaatse
Louis Armstrong Park	Noordrand van Tremé, aan de overkant van Rampart Street tegenover de French Quarter	Groene ruimte met standbeelden, poorten en Congo Square
Begeleide geschiedeniswandelingen	Vertrekken vanuit of nabij de French Quarter	Behandelen de Afro-Amerikaanse en Creoolse geschiedenis van Tremé in context
Kerken en verenigingsgebouwen in “backatown”	Verspreid door residentieel Tremé	Het best te waarderen met een gids die hun rol kan uitleggen

De meeste bezoekers beleven de geschiedenis van Tremé via een begeleide wandeling in plaats van zelfstandig rond te dwalen, omdat het belang van de buurt schuilt in context die bordjes alleen niet volledig overbrengen — wie waar samenkwam, onder welke wetten, en waartoe het leidde. Een Tremé African American Creole History Tour is specifisch rond dit materiaal opgebouwd en volgt de rol van de buurt van het koloniale tijdperk tot de opkomst van jazz, en het is de meest directe manier om Congo Square, Louis Armstrong Park en de omliggende straten tot één verhaal te verbinden.

Voor bezoekers die de muziekgeschiedenis willen combineren met een bredere middag of avond door de Quarter en haar randen, behandelt een wandeltour die Storyville, Voodoo-geschiedenis en Tremé met elkaar verbindt aangrenzende hoofdstukken van dezelfde stad zonder terrein te herhalen.

Wie de muzikale draad verder wil volgen, van de erfenis van Congo Square tot de klank van de stad zelf, combineert een geschiedeniswandeling door Tremé soms met een tour die de wortels van jazz volgt via muziek, cultuur en een drankje onderweg, of met een meer gepersonaliseerde privé-jazztour met live muziek en een drankje — al blijft het vermeldenswaard dat de nachtelijke live-muziekkant van die ervaring bij Frenchmen Street en Preservation Hall hoort, niet bij Tremé zelf.

Omdat Tremé een woonwijk is en geen ingerichte attractie, loont het om doordacht op bezoek te gaan: overdag, te voet of met een gids, met respect voor het feit dat mensen in deze huizen wonen en in deze kerken bidden. Niets aan Tremé is voor bezoekers in scène gezet, en precies dat geeft de geschiedenis ervan gewicht.

Waar dit past in een breder bezoek

Tremé sluit natuurlijk aan bij een bredere blik op het Afro-Amerikaanse en Creoolse erfgoed van de stad, en bij de begraafplaatsen van New Orleans, waarvan er verschillende figuren herbergen die met dit verhaal verbonden zijn, waaronder St Louis Cemetery No. 1 in de buurt. Het past ook goed bij de wandelgids voor de French Quarter, aangezien de twee gebieden slechts enkele blokken van elkaar liggen en vaak in dezelfde uitstap worden bezocht.

Als je een langer verblijf plant, past Tremé natuurlijk in een reisschema van drie dagen of vier dagen als halve-dagtoevoeging aan een bezoek aan de French Quarter, en het is een natuurlijk ankerpunt voor een reisschema van drie dagen voor muziekliefhebbers dat ook Frenchmen Street en een riviercruise met live muziek omvat, zoals de Jazzdinercruise op een rivierboot. Voor bezoekers die nieuwsgierig zijn naar de geschiedenis- en cultuurtours van de stad in bredere zin, is Tremé een van meerdere lijnen die de moeite waard zijn om te verweven met plantagegeschiedenis en begraafplaatsbezoeken, in plaats van als een op zichzelf staand doel te behandelen.

Tremé en de geboorte van jazz: veelgestelde vragen

Is Tremé hetzelfde als de French Quarter?

Nee. Tremé ligt net ten noorden van de French Quarter, aan de overkant van Rampart Street, en ontwikkelde zich als een aparte buurt met een eigen geschiedenis als centrum van vrije mensen van kleur en later van het Afro-Amerikaanse leven in New Orleans.

Wat is Congo Square en kun je het vandaag bezoeken?

Congo Square is een openbare ruimte die nu binnen Louis Armstrong Park ligt, aan de rand van Tremé. Het was de plek waar tot slaaf gemaakte en vrije zwarte mensen op zondag samenkwamen in de achttiende en negentiende eeuw om muziek te maken en te handelen. Het is vandaag vrij toegankelijk om doorheen te wandelen.

Is Tremé de plek waar je ‘s avonds live jazz gaat horen?

Niet echt. Het belang van Tremé is historisch: het verklaart waar de muziek vandaan komt. Voor live jazz en brassbands vandaag gaan de meeste bezoekers naar Frenchmen Street of Preservation Hall in de French Quarter, die in hun eigen gidsen aan bod komen.

Is een second line parade hetzelfde als wat er op Congo Square gebeurde?

Ze zijn verwant maar verschillend. Congo Square was een historische bijeenkomst onder koloniale regels. Een second line is een levende buurttraditie van parades geleid door een brassband, nog altijd georganiseerd door social aid and pleasure clubs, en die komt in een eigen gids aan bod.

Maakt zydeco-muziek deel uit van het verhaal van Tremé?

Nee. Zydeco en Cajun-muziek komen uit Acadiana, het Cajun-land rond Lafayette, zo’n twee uur ten westen van New Orleans. De muzikale erfenis van Tremé is jazz en brassbandtraditie, een aparte lijn.

Is het veilig om door Tremé te wandelen?

Tremé is een echte, bewoonde woonwijk, geen toeristische attractie, en sommige delen kennen minder voetgangersverkeer dan de French Quarter. Beperk je tot bezoeken bij daglicht aan Louis Armstrong Park en de hoofdstraten, en behandel de buurt met hetzelfde respect als elke woonwijk.

Hoe ervaren de meeste bezoekers de geschiedenis van Tremé?

Veel bezoekers sluiten zich aan bij een begeleide wandeltour die de Afro-Amerikaanse en Creoolse geschiedenis van Tremé behandelt, omdat een gids context kan uitleggen die je bij een zelfstandige wandeling zou missen. Zelfstandige bezoeken aan Louis Armstrong Park en Congo Square zijn ook mogelijk.